راز ماندگاری درختان در مناطق خشک

راز ماندگاری درختان در مناطق خشک
آیا تا بحال در گذر از مناطق خشك به درختانی برخورد كرده اید كه بصورت تك پایه¬هایی در دوردستها قرار دارند . از خود پرسیده اید كه چگونه ممكن است در این بیابان خشك آنها استقرار یافته¬اند ؟ آیا كسی  آنها را آبیاری می¬كند؟  در جواب باید گفت نه! مطمئن باشید در تابستان سوزان در این مناطق آب برای انسان هم نیست چه برسد به آنكه به گیاهی داده شود.
در این نوشته قصد دارم به این موضوع بپردازم. گز روغنی ، گونه ای درختی است كه در رشته كوههای مكران در بلوچستان وبشاگرد  هرمزگان بر روی سنگ سخت میروید. چطور  او می¬تواند تابستانهای خشك و سوزان را بگذراند. شاید برای سالهای متوالی حتی یك قطره باران در این مناطق نبارد ولی او در آنجا ادامه حیات می¬دهد. مهمترین عامل زنده¬مانی این گونه سیستم ریشه و نوع سنگ بستری است كه در این مناطق گسترش دارد.   
 گز روغنی" یا "گاز رخ"  جزو آن دسته گونه¬هایی است كه دارای ارزشهای ویژه از نظر اقتصادی و محیط زیستی است.  این گیاه به دلیل وجود یك نوع روغن ارزشمند در بافت آلبومین لپه ها ی بذری آن حائز اهمیت است. این روغن به دلیل پایداری طولانی در مقابل فشار،  مصارف  زیادی در صنایع بخصوص صنایع ساعت سازی ، آرایشی و بهداشتی و فضایی دارد بطوریكه هم اكنون هر لیتر روغن آن به ارزش 30 دلار  در كشور خریداری و به خارج كشور با ارزش بیشتری فرستاده می¬شود. همچنین بذر آن بصورت آجیلی مصرف دارد.  از برگ این گونه برای ماهیگیری استفاده می¬شود. چوب آن  به دلیل بالا بودن صمغ و روغن دارای خاصیت ضد موریانه است.
گیاه گز روغنی یا گازرخ با نام علمی Moringa perengrina Fiori برای اولین بار توسط مرحوم دكتر جوانشیر در سال 1372 وارد فلور گیاهی ایران شد  ولی  حضور آن در كشورهای حاشیه خلیج فارس ، عربستان سعودی و فلسطین اشغالی نیز گزارش شده است.. برداشت كامل بذر از این گونة گیاه به منظور مصارف آجیلی باعث شده كه زادآوری آن از طریق بذر آسیب جدی بخورد. خوشبختانه اداره كل منابع طبیعی سیستان و بلوچستان سرمایه گذاری خوبی برای گسترش این گونه در چند سال گذشته قابل تمجید است بطوریكه جنگلكاریهای ارتفاعات سرباز و نیكشهر به چندین هكتار بالغ میشود.   
گرچه این گیاه قادر است در شرایط سخت اكولوژیكی زندگی كند ولی وابستگی بسیار شدیدی به سازند زمین¬شناسی دارد. سازند موجود در كوههای مكران و بشاگرد از دو لایه ماسه سنگ و شیل بصورت متناوب تشكیل شده است. ضخامت ماسه سنگ حدود 10 تا 30 سانتیمتر است و گز روغنی ریشه خود را از درز و شكافهای آن به درون شیل می¬فرستد . شیل از جنس رس و آهك است و ذخیرگاه خوبی برای رطوبت است. بارشهای زمستانی و گاهی موسمی در اواخر مرداد ماه از درز و شكاف ماسه سنگ عبور كرده و وارد شیل شده و برای استفاده درخت ذخیره میشود. لایه ماسه سنگ بعنوان یك لایه پوششی از تبخیر آن در مقابل نور خورشید در فصول گرم سال جلوگیری می كند.
 عمده مناطق انتشار این گونة گیاه به صورت طبیعی كوههای بشاگرد، نیكشهر تا جنوب جازموریان می‌باشد . گلدهی گیاه گز روغنی هر ساله در فصل بهار صورت می‌گیرد. زمان بذر‌دهی در بلوچستان اواخر تابستان ذكر می‌شود كه بایستی با حضور بموقع و قبل از باز شدن میوه اقدام به جمع‌آوری بذور شود . بذور جمع‌آوری شده پس از ضدعفونی شدن در محلی سرد و خشك نگهداری می‌شوند تا در مرحلة بعدی در عرصه یا خزانه كشت گردند ..  از آنجا كه بذر گیاه حاوی روغن است، طول عمر بذر به مانند اكثر دانه‌های روغنی كم می‌باشد. بهمین دلیل بهترین بذور جهت تولید نهال، بذور جمع‌آوری شده مربوط به همان سال است . اگرچه تكثیر گیاه از طریق قلمه‌‌زنی ممكن است، اما به منظور پیشگیری از آسیب‌رسانی به نهال، تكثیر از طریق بذر توصیه می‌شود .
این راز خلقت یك گونه درختی در مناطق بیابانی و خشك كشور است

www.hamidabbasi.blogfa.com


 

تاریخ ارسال: 1389/4/15
تعداد بازدید: 3289
ارسال نظر