مارگزیدگی

 

مارگزیدگی از مواردی است كه خیلی باید در مورد آن هوشیارانه و با دقت عمل كرد چرا كه هر گونه غفلت ممكن است منجر به عوارض خطرناكی برای فرد مسموم شود . مارها انواع گوناگونی دارند كه از این بین تنها تعداد معدودی سمی و خطرناك هستند . به یاد داشته باشید كه حتی مارهای سمی نیز تنها برای دفاع از خود یا به قصد شكار از نیش و سم خود استفاده می كنند .

مارهای سمی به گروه بزرگ تقسیم می شوند :

   1- خانواده ی مارهای مرجانی شامل مار مرجانی , كبری , ماهبا و غیره

   2- خانواده ی افعی ها از جمله افعی , مارزنگی و غیره

نكته : هرگونه مارگزیدگی را باید سمی تلقی كرد مگر خلاف آن ثابت شود .

بنابراین لازم است مصدوم را حتماً و در اسرع وقت به مراكز درمانی منتقل كنیم تا تحت مراقبت های لازم قرار گیرد .

همانطور كه میدانید كلیه مارها سمی نبوده ودر واقع به دو دسته سمی و غیر سمی تقسیم می شوند . مارهای سمی خود از نظر میزان سمی بودن یكسان نبوده و با هم فرق دارند . همچنین از نظر شكل ظاهر نیز مارهای سمی و غیر سمی تفاوتهای آشكاری دارند كه برخی از آنها در جدول آورده شده اند .

مارهای سمی و غیر سمی تفاوتهایی دارند كه از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره كرد :

   1- مردمك چشم مارهای سمی به صورت بیضی ( خطی ) و شبیه مردمك چشم گربه است . ولی مردمك چشم مارهای غیر سمی گرد و مدور است . نكته : مار مرجانی كه از خطرناك ترین مارهای سمی است مردمك مدور دارد .

   2- سر مارهای سمی مثلثی شكل است و با بدن ما زاویه دارد , ولی سر مارهای غیر سمی به صورت نیمه بیضی است و در واقع بدن مارهای غیر سمی شبیه كرم خاكی است . نكته : سر مارمرجانی مثلثی نبوده ولی این مار از انواع سمی است .

   3- مارهای سمی برای نیش زدن از دو دندان نیش استفاده می كنند و محل گزش معمولاً با یك یا دو سوراخ ( یا زخم ) مشخص می شود . اما در مارهای غیر سمی دندان ها متعدد هستند و در دو ردیف هلالی قرار می گیرند .

   4- حلقه های دْم مارها در انواع سمی منفرد است , ولی در مارهای غیر سمی به صورت یك ردیف دوتایی در كنار هم دیده می شود .

    5- در پایین چشم مارهای سمی , یك حفره ی كوچك وجود دارد كه درمارهای غیر سمی دیده نمی شود .

مشخصه

مارهای سمی

مارهای غیر سمی

حفره بین چشم و بینی

دارند

ندارند

مردمك چشم

بیضوی شكل

گرد

شكل سر

مثلثی شكل و پوشیده از پولكهای ریز

ــــــــ

طول مار

كوتاهتر

طویل تر

دندان نیش و پیش

بلند

كوتاه

 علی رغم وجود این تفاوتها تشخیص گزش سمی از غیر سمی به سرعت و آسانی ممكن نیست و همان طور كه گفته شد هر مارگزیدگی را باید خطرناك تلقی كرد , مگر خلاف آن ثابت شود .

علائم و نشانه ها و بررسی بیمار :

  •  مشاهده مار
  • مشاهده ی سوراخ یا زخم در محل نیش زدگی .
  •  درد در محل گزیدگی , درد و سوزش شدید است .
  • تورم , با گذشت زمان , تورم به سمت قسمت مركزی اندام و به طرف تنه ی فرد پیشرفت می كند .
  • قرمزی پوست و بروز تاول
  • قرمزی و تورم عروق لنفاوی در عضو گزیده شده و پیشرفت این قرمزی و تورم به سمت قسمت های مركزی بدن . لبه های این ناحیه بسیار دردناك و نسبت به لمس حساس می باشند .
  • تهوع , استفراغ , سرگیجه و احساس ضعف
  • كاهش فشار خون
  • تب , لرز و تعریق
  • سوزن سوزن یا كرخت شدن نوك انگشتان و اطراف لب و دهان
  • خونریزی از بینی , وجود خون در ادرار یا مدفوع
  • تند شدن تنفس یا تنگی نفس
  • افزایش نبض
  • مشكل بینایی

         هنگامی كه كسی توسط مارسمی مورد گزش قرار می گیرد، علائمی در او ظاهر می شود كه بسته به نوع سم و میزان ورود آن به بدن به دو گروه خفیف و شدید تقسیم می شود : 

نوع

                                                  علائم

خفیف

تورم، تغییر رنگ، درد كم، احساس قلقلك، ضربان سریع، ضعف عمومی ، تهوع، استفراغ، اختلال دید

شدید

تورم سریع و كرختی بدن، درد، مردمك سنجاقی، به خود پیچیدن، هذیان، شوك، تشنج، فلج، عدم وجود نبض

 

علائم و نشانه های زهرآگین شدن و سرعت تظاهر به آنها به عوامل زیر بستگی دارد :


1- اندازه مار

 2- محل , تعداد و عمق گزیدگی               

 3- مقدار زهر تزریق شده             

4 - حساسیت فردی نسبت به زهر           

 5- سن و وزن مصدوم                             

 6- سلامتی عمومی عضو

7- نوع و تعداد میكروارگانیسم موجود در حفره دهانی مار

 

در بررسی بیمار , ابتدا به دنبال اثرات دو دندان روی پوست مصدوم بگردید . البته ممكن است فقط یكی از دندان ها در پوست فرو رفته باشد .گاه نیز یكی از دندان های مار در حمله به هدف قبلی شكسته است . این نیز ممكن است كه مار در مرحله پوست اندازی بوده , وبیشتر از دو دندان داشته باشد .

كمكهای اولیه

در ابتدا پس از ارزیابی محل حادثه و استفاده از لباس و كفش مناسب جهت جلوگیری از مارگزیدگی , مصدوم را از محل حادثه دور كنید . ( البته در صورت عدم وجود خطر ,  بی حركت نگه داشتن مصدوم در اولیت قرار دارد ) .

اكثر گزیدگی ها در ناحیه دست و پاها اتفاق می افتد . بنابراین توصیه می شود ( در مورد مارهایی كه سم آنها از طریق اختلال در عملكرد دستگاه عصبی عمل می كند , مانند مار كبری و مار مرجانی ) با استفاده از پارچه یا باندی كه حدود 4 تا 5 سانتی متر عرض داشته باشد , بالا و پایین محل گزیدگی را ببندید , كه البته این كار باید با رعایت اصول انجام شود . باند یا پارچه را طوری ببندید كه یك انگشت براحتی از زیر آن عبور كند و مانع مصدود شدن خون سرخرگی نشود .

توجه :  در صورتی كه محل گزش در نزدیكی مفاصل است , از قرار دادن نوار در دو سمت مفصل خودداری كنید و نوار مورد نظر را فقط در بالای زخم ( سمتی كه به تنه مصدوم نزدیك تر است ) ببندید .

انتهای زخمی را پایین تر یا هم سطح قلب قرار دهید . زیور آلات , ساعت یا لباس های تنگ را از اندام گزیده شده خارج كنید .

استفاده از دستگاه پمپ مكنده ی مخصوص در 30 دقیقه اول مارگزیدگی توصیه می شود . در صورتی كه پس از 5 تا 10 دقیقه بعد از گزیدگی به بیمار رسیدید , توسط ساكشن كردن می توانید 25-50% زهر را خارج كنید . در صورت در اختیار داشتن محلول آنتی سپتیك یا صابون سطح زخم را با آن شستشو دهید .

در نقطه گزیدگی و درست با همان عمقی كه نیش مار فرو رفته است ( معمولاً خیلی سطحی و حدود 4 میلی متر ) یك برش خطی بدهید . هیچ گاه روی ناحیه را برش ضربدری ندهید زیرا این كار ریسك بریده شدن اعصاب و عروق خونی را افزایش می دهد .

زخم باید حدود 20 دقیقه ساكشن شود . در صورتی كه نجات دهنده خود زخم بازی در دهان یا اطراف دهان داشته باشد , باید از این كار اجتناب نماید . مایع زخم كه توسط ساكشن دهانی خارج می گردد , باید مرتباً دور ریخته شود . با این حال اگر احتملاً بلعیده شد , جای نگرانی نیست , زیرا زهر در معده بی اثر می شود .

در صورت امكان اطلاعات صحیحی در مورد شكل مار به دست آورید . هرگز به بیمار اجازه ندهید كه راه برود .  مصدوم را سریعاً به مراكز درمانی منتقل كنید .

نكته : استفاده از كمپرس سرد در مار گزیدگی ممنوع است .

نكته :  سم بعضی از مارها ( مثل ماركبرا و مار مرجانی ) بر روی سیستم عصبی اثر می گذارد و با فلج كردن عضلات تنفسی باعث خفگی و مرگ فرد می گردد . ارایه ی كمك های اولیه مناسب , به ویژه انجام تنفس مصنوعی ( احیای قلبی – ریوی ) در نجات زندگی این افراد از اهمیت خاصی برخوردار است .

توجه : چون مارگزیدگی در هر كشور و ناحیه با مارهای خاص آن منطقه جغرافیایی اتفاق می افتد , برای اطلاع صحیح از انواع مارهای موجود در منطقه و نحوه ارایه ی كمك های اولیه بهتر است با مسئولین مربوطه مثل مقامات سازمانهای بهداشتی , سازمان دامپزشكی , سازمان مراتع و جنگلبانی و ... تماس بگیرید و اطلاعات لازم را از آنها جویا شوید .

توجه داشته باشید كه بهترین كمك در این مواقع رساندن مصدوم به مراكز درمانی می باشد .

 

http://www.emdadgar.com

 

 

تاریخ ارسال: 1389/8/9
تعداد بازدید: 3253
ارسال نظر