بزهای وحشی

پستانداران بیابان های ایران
تارها
تارها (Tahr) حيواناتي كوتاه با بدني عضلاني و شاخ‌هايي كوتاه و توپر (بلندترين شاخ 43 سانتيمتر ركورد شده حداكثر محيط پايه شاخ 27 سانيتمتر) و به عقب برگشته هستند. تارها فاقد ريش‌اند. سه گونه مختلف تار وجود دارند كه در فواصل خيلي دور از هم زندگي مي‌كنند:
1) تار هيماليايي
(Hemitragus jemlahicus)
با موهاي قهوه‌اي طلايي زياد و نسبتا بلند اطراف شانه و سينه و رنگ عمومي متمايل به قرمز يا قهوه‌اي تيره و شاخي محدب (در بيرون) و گره‌دار (در داخل) فقط در نوار باريكي از بوتان تا كشمير زندگي مي‌كند. اين حيوان به كاليفرنياي امريكا و نيوزيلند برده شده و تكثير گرديده است.
2) تار نيلگيري
(Hemitragus hylocrius)
با رنگ تماماً تيره و لكه‌هاي زين مانند پهلوها و لكه‌هاي سفيد بالاي زانوها در ارتفاعات جنوب هندوستان و منطقه نيلگير، آناماليس و فلات غربي هند زيست مي‌كند.
3) تار عربي
(Hemitragus jayakari)
با بدن قهوه‌اي و ناحيه زير شكم كم‌رنگ و موهاي بلند ناحيه فك‌ها، سينه و بالاي پاها فقط به عمان محدود مي‌شود. تمام گونه‌هاي تار نقاط كوهستاني و پر شيب را براي زيست مي‌گزينند. تار هيماليايي از ارتفاع 2400 تا 5000 متر از سطح دريا زيست مي‌كند.
گونه‌ها و زير‌گونه‌هاي بزهاي وحشي
معمولاً شرط لازم براي تفكيك گونه‌ها آن است كه حيوانات مختلفي كه در طبيعت در كنار يكديگر زيست مي‌كنند با يكديگر امتزاج نداشته باشند. نظير مار‌خور و آيبكس آسيايي كه در يك محيط زندگي كرده ولي با يكديگر امتزاج نمي‌نمايند. در رابطه با حيواناتي كه از لحاظ جغرافيايي و طبيعي، دور از يكديگر زيست مي‌كنند، بايد از روي فيزيك جانور و ساير خواص جانورشناسي آن قضاوت كرد. به عنوان نمونه، انواع تور قفقازي، از لحاظ جغرافيايي، از آيبكس و مار‌خور كاملاً جدا هستند، لذا، نمي‌توان گفت كه آيا در طبيعت با اين دو حيوان امتزاج مي‌نمايند يا خير.
در اسارت، تمام گونه‌هاي بز وحشي با يكديگر در مي‌آميزند. انواع بزهاي وحشي پرورش يافته در شكارگاه‌هاي خصوصي تگزاس، معمولاً امتزاج بين كل ايراني و بز خانگي و يا آيبكس و بز خانگي هستند. بين مار‌خور و بز خانگي نيز نسل‌گيري صورت پذيرفته است.
نويسنده بزهاي وحشي را در 6 گونه اصلي جاي مي‌دهد:
Capra aegagrus : يا كل و بز ايراني يا Bezoar Goat يا پا‌سنگ (Pasang) با شاخ‌هاي تيز در لبه پيشين.
Capra ibex : شامل انواع Ibex كه داراي شاخ‌هايي با لبه پهن در جلو هستند.
Capra cylindricornis : يا تور قفقازي شرقي با شاخ‌هاي گرد برگشته به عقب و متمايل به بالا.
Capra caucasica : يا تور قفقاز غربي با شاخ‌هاي قوسي مثل شاخ‌ كل ولي كوتاه‌تر و داراي برجستگي و دندانه روي شاخ و گاه بدون دندانه.
Capra falconeri : يا مار‌خور با شاخ‌هاي مارپيچ.
Capra aegagrus : يا بز كوهي اسپانيايي با شاخ‌هايي كه ابتدا به سمت بالا و عمودي رشد مي‌كند و سپس به سمت چپ و راست متمايل مي‌شود و سپس دوباره به سمت داخل بر‌ مي‌گردد.
زير گونه‌ها معمولاً يك يا چند دسته از يك گونه حيواني هستند كه از لحاظ خصوصيات آناتوميكي نظير شكل شاخ يا اندازه بدن و گاه رنگ پوست، بتوان آنها را در يك گستره جغرافيايي، از بقيه تشخيص داد. با توجه قراردادي بودن مرزهاي بين گونه‌ها و زير گونه‌ها، اختلاف نظر زيادي بين جانورشناسان مختلف وجود دارد. نويسنده، با توجه به تجربيات شخصي، جدول رده‌بندي‌ بزهاي وحشي (چاپ شده در شماره قبل) را تنظيم كرده است.
اسامي موسوم در مورد بزهاي وحشي گيج‌كننده است. مثلاً Ibex اكثراً به كل ايراني (Persian Ibex) اطلاق مي‌شود يا بز وحشي اسپانيايي را Spanish Ibex مي‌نامند كه به نظر نويسنده، اين اسامي غلط هستند. با توجه به جدول مذكور، گونه‌ها و زير گونه‌هاي Ibex تعيين گرديده و اين دو حيوان Ibex نيستند. به علاوه، به نظر نويسنده، نام Persian Ibex اين اشكال را دارد كه اين حيوان يا Bezoar Goat در خارج از ايران نيز يافت مي‌شود. نويسنده، كل ايراني را Bezoar يا Pasang مي‌نامد.
ز کوهی یا بز وحشی بصورت دسته‌های کوچک در کوهستان‌ها زندگی می‌کنند.
در کوه‌های ایران از این حیوان بسیار دیده می‌شود. در کوهستانهای آسیای صغیر و کوههای هیمالیا و هندوکش فراوان است و توسط شکارچیان شکار می‌شود.
ویژگی‌های ظاهری:
موهای بدن بطور کلی زبر و کوتاه هستند و در نرها در پایین چانه دسته‌ای از موهای بلند ریش مانند روئیده‌است. همچنین در پشت بدن در طول خط طولی تیره پشت از شانه تا حدود دم موها بلند شده و به صورت تیغه‌ای درآمده‌اند. دم کوتاه است و طول آن با موهای انتهایی کمی بیشتر از طول گوش است. پاها قوی و سم نسبتاً پهن است. ماده‌ها بدون ریش هستند و شاخ در آنها کوتاه است و طول آن معمولاً کمتر از ۲۰ سانتیمتر است. نرها شاخ بلند و زیبایی دارند که مانند شمشیر خمیده به طرف عقب متمایل شده‌اند. قاعده شاخها در روی جمجمه خیلی بهم نزدیک شده‌اند ولی بقیه شاخ به تدریج از هم دور شده و در نوک کاملاً از هم فاصل بیشتری پیدا می‌کنند. رنگ بدن در پایین گونه‌ها و پهلوهای گردن و پهلوهای بدن نخودی خاکستری که در روی رانها و پاهای جلو تیره‌تر متمایل به قهوه‌ای می‌شود. ریش بلند و سیاهرنگ و یک خط قهوه‌ای تیره رنگ در خط میانی پشت در عقب سرازبین گوش‌ها تا نزدیک دم وجود دارد و همچنین نوار عرضی تیره‌ای به همین رنگ در روی شانه به طرف پهلوها و پایین سینه ادامه دارد. پوزه در بالای سوراخ‌های بینی خاکستری تیره و پیشانی قهوه‌ای روشن که در جلوی قاعده شاخ‌ها تیره می‌شود. جمجمه حجیم و از استخوانهای ضخیم تشکیل شده و پهنای آن در ناحیه برجستگیهای حدقه خیلی زیاد و پوزه برعکس دراز و باریک است. استخوان‌های بینی کوتاه است.
چگونگی زندگی:
بز وحشی معمولاً به صورت دسته جمعی زندگی می‌کنند. بیشتر گله‌های ده تا بیست راسی تشکیل می‌دهند. ولی گاهی گله‌های بزرگ بیش از ۷۰ راس از آنها دیده می‌شود. معمولاً گله به‌وسیله یک نر مسن و قوی رهبری می‌شود. گاهی نرهای جوان گله‌های جداگانه تشکیل می‌دهند. از گیاهان کوهستانی و جوانه درختچه‌ها و درختها تغذیه می‌کنند. بیشتر ارتفاعات زیاد را ترجیح می‌دهند ولی ممکن است تا کوهپایه پایین بیایند. از توانایی زیاد برای برای جست و خیز و دویدن روی صخره‌ها و پرتگاهها برخوردارند. معمولاً در صبح زود و عصرها می‌چرند و ساعات گرم روز را در سایه سنگها و صخره‌ها و بوته‌ها می‌خوابند.
جفت‌گیری و زاد و ولد:
در پاییز جفت‌گیری می‌کنند و دوران آبستنی آنها ۵ تا ۵٫۵ ماه است. هنگام جفت‌گیری میان نرها نزاع می‌شود. نرهای مسن و قوی نرهای ضعیف و جوان را از گله رانده و یا چند ماده جفت‌گیری می‌کنند. زایش در بهار صورت می‌گیرد. بچه‌ها یکی و گاهی دوقلو هستند. بچه‌ها چند ساعت بعد از تولد به دنبال مادرشان راه می‌افتند و پس از چند روز می‌توانند به سرعت بدوند.
در داخل معده بز جسم سختی وجود دارد که به پادزهر معروف است که در قدیم برای درمان مارگزیدگی و بعضی بیماریها بکار برده می‌شده‌است.
پراکندگی جهانی:
یونان، ترکیه، شبه جزیره عربستان، قفقاز، ایران، پاکستان، هند و افغانستان محل زندگی بزهای کوهی می‌باشد.
زیرگونه ها:
بزوحشی در دنیاشامل ۹ گونه زیر است:
Spanish ibex (Capra pyrenaica)
Alpine ibex (Capra ibex)
Nubian ibex (Capra nubiana)
Siberian ibex (Capra sibirica)
Walia ibex (Capra walie)
West Caucasian tur (Capra caucasica)
East Caucasian tur (Capra cylindricornis)
Wild goat (Capra aegagrus)
Markhor (Capra falconeri
1-بزکوهی اسپانیائیSpanish ibex خوددارای ۴ زیرگونه است:
Spanish ibex (Capra pyrenaica)
Spanish ibex
A: C. p. pyrenaica, B: C. p. victoriae, C: C. p. hispanica, D: C. p. lusitanica.
2- بزکوهی آلپی Alpine ibex
این گونه در ارتفاعات آلپ اروپا زندگی  کرده واز بستگان نزدیک بزکوهی اسپانیائی و حبشه ای میباشد.
این گونه در شیبهای تند و اراضی خشن۲۰۰۰تا۴۶۰۰ متری زیست میکند.
بزکوهی آلپی
بزکوهی آلپی Alpine ibex
3-بزکوهی حبشه ای Nubian ibex
این گونه در اسرائیل،عربستان،اردن،مصر،یمن و سودان دیده میشود.
بعضی ها این گونه را یکی اززیرگونه های بزکوهی آلپی معرفی کرده اند و بعضی آنرا یک گونه مجزا میدانند.
رنگ این گونه نسبت به سایرگونه ها روشن تر و زیرشکمش سفیداست
احتمالا برخی گونه های بزکوهی درایران از این گونه باشند.
بزکوهی حبشه ای Nubian Ibex
4- بزکوهی سیبری Siberian ibex
این گونه که بزمعمولی نیز شهرت دارد در مرکز و شمال آسیا  دیده میشود.
بزکوهی سیبری از بزرگترین و سنگین ترین بزهابوده که تا۱۱۰سانتی متر طول و۱۳۰ کیلوگرم وزن میرسد.
بزکوهی سیبری Siberian Ibex
5-Walia ibex : این گونه درمعرض انقراض بوده و تنها۵۰۰ رأس از آن در ارتفاعات اتیوپی وجوددارد.
Walia ibex
6- نژادغرب قفقاز West Caucasian tur
درنیمه غربی کوههای قفقاز دیده میشود.
طول آن به ۱متر و وزنش به ۶۵ کیلوگرم میرسد.
دارای روتنه ی خرمائی،زیر شکمی زرد وپاهایی تیره است.
نژاد غرب قفقاز
7- نژاد شرق قفقاز East Caucasian tur
درارتفاعات نیمه شرقی کوههای قفقاز دیده میشود.
گونه ای بزرگ ولی بدنی باریک و پاهای کوتاهی دارند.
درزمستان روتنه ی خرمائی تیره و در تابستان خرمائی روشن دارند.
درنواحی ازارتفاع۸۰۰ تا۴۰۰۰ متر دیده میشوند.
8- بزوحشی
East Caucasian tur نژاد شرق قفقاز
Wild goat
این گونه ازگسترده ترین گونه هاست که دراکثرمناطق کوهستانی ایران دیده میشود.
پراکنش این گونه در آسیای صغیر،خاورمیانه،اروپا و آسیای میانه است.
بزوحشی wild goat
9-مارخور
مارخور
Markhor
این بزازبزرگترین بزها ست که در شمال شرقی افغانستان،شمال و مرکز پاکستان
وقسمتهائی ازهند،جنوب تاجیکستان وازبکستان دیده میشود.
این گونه در معرض انقراض بوده وحیوان ملی پاکستان میباشد.
شمار آن‌ها کم‌تر از ۲ هزار و ۵۰۰ رأس است.
http://vahsh.ir/?p=1174
http://www.iran-forum.ir/thread-228074.html

تاریخ ارسال: 1390/10/4
تعداد بازدید: 2493
ارسال نظر