خارپشت گوش بلند Hemiechinus auritus

پستانداران بیابان های ایران
    خارپشت گوش بلند Hemiechinus auritus
  خارپشت ایرانی
نام فارسی:­­­­  خارپشت ایرانی
نام انگلیسی:brandt,s hedgehog
نام علمی:paraechinus hypomelas
خانواده: خارپشت ها (erinaceidae)
جمعیت:نامعلوم
پراکنش: در جنوب و جنوب غربیآسیا و درایران در اغلب شهرستان ها ، به جز مناطق شمالی و شمالی غربی پراکنده است.
زیست گاه : خارپشت ایرانی در بوته زار ها، زمین های کشاورزی و باغ ها زندگی می کند.
اندازه: طول بدن این پستاندار در حدود 210 تا 290 میلی متر و طول آن در حدود 19 تا40 میلی متر است. وزن بدن خارپشت ایرانی به 400تا700 گرم می رسد.
ریخت شناسی: این خارپشت جثه ای گرد و توپی شکل دارد. روی بدن از خارها پوشیده شده و گوش ها مثلثی شکل و بسیار بلند است. به طوری که وقتی از پشت به این جانور نگاه می کنید، گوش هایش دیده می شود. رنگ کلی بدن این جانور سیاه به نظر می رسد، زیرا با وجودی که هر خار یکی در میان از نوارانتهایی سیاه است و رنگ بدن را مشخص می کند. خار پشت ایرانی بلندترین خار را در میان خار پشت ها دارد و طول آن به 38 میلی متر هم می رسد. گاهی به نظر می آید که خارپشت ایرانی به رنگ های گونا گون زیر بدن آن است. موهای زیر بدن این خارپشت از سیاه تا سفید متغیر است.
رژیم غذایی: خارپشت ایرانی اغلب از میوه ها، حشره ها و بی مهرگان و گاهی از موشف مارمولک و مار تغذیه می کند.
زاد آوری: خارپشت ماده اوایل بهار تاآخر تابستان، بچه می زاید.
وضعیت حفاظتی: در ایران، درباره ی وضعیت جمعیت این گونه نگرانی وجود ندارد.
خارپشت در باور کهن
خارپشت نماد مادر کبیر است و در دین زرتشت ، دشمن مار و مور (از جانوران زیان رسان ) به شمار می رود . اما در دین مسیح ، شر به پا کن و دزد تاک های انگور است . این جانور نماد پرتو نور است و در برخی فرهنگ ها ، آن را پدید آورنده ی آتش می دانند.
خارپشت در ادب فارسی
خارپشت را دشمن مار و افعی می دانند و با وجود خارهای خطرناکی که بر پشت دارد ، برخی شاعران آن را جزو کم آزاران دانسته اند:
خارپشت است کم آزار و درشت
مار نرم است و سراپای سم است (خاقانی)
شاعران زبان فارسی ، برای مضمون آفرینی از این جانور و شکل آن سود جسته اند و هر یک با نگاه خاص خود از آن استفاده کرده اند . این موضوع نشان می دهد که خارپشت در محیط زیست شاعران به سادگی در معرض دید بوده است:
جهان خار در پشت و مار خارپشت
به هم لایق است این درشت ، آن درشت (نظامی)
از ننگ سوزنی طلبیدن ز سفله ای
چون خارپشت بر بدنم موی سوزن است (سعدی)
در ادب فارسی ، عبارت "خارپشتی" کنایه از خشونت و درشتی است:
درشتی کردنم نز خارپشتی است
بسا نرمی که در زیر درشتی است (نظامی)
خارپشت ایرانی یکی از 4 نوع خارپشتیمانند تمام خارپشت ها از خارها ی ریزی پوشیده است و سیاه رنگ به نظر می رسد. خارپشت ها در برابر سم مارها، مقاومت زیادی دارند.
توپ خاردار!
خارپشت ها، توپ های خاردار طبیعت هستند. این جانوران به سبب خار های نوک تیزی که هنگام دفاع و خواب زمستانی به کار می برند، معروف شده اند. این جور وقت ها ، خارپشت ها بدن خود را جمع می کنند و به صورت یک توپ خاردار در می آیند. در قسمت پشت بدن آن ها، که تقریبا گرد و پوشیده از خارها است، ماهیچه های مخصوصی وجود دارد که همراه با پوست شل و انعطاف پذیر، هنگام احساس خطر یا خواب زمستانی به جانور کمک می کند به شکل یک توپ خاردار نفوذ ناپذیر در بیاید. درست است که سطح بدن خارپشت ها پوشیده از خار است، اما در زیر بدن آن ها خاری وجود ندارد.
راه مبارزه با خارپشت
خارپشت ها به خاطر دارا بودن خار، دشمنان طبیعی اندکی دارند. ولی با این وجود برخی از این دشمنان، برای آن که پوزه شان با خار های آن ها زخمی نشود این پستاندار را مجبور می کنند باز شود. برای این کار آن را درون نهر آب می اندازند! در این حالتف خارپشت از هم باز می شود و جانور مهاجم ، خارپشت بی دفاع را می خورد.
خواب آلودگی های خاردار!
خارپشت ها در اواخر پاییز و اوایل زمستان، به خواب زمستانی فرو می روند. دراین فصل ها، تعداد میوه ها، بی مهرگان و خون سردانی مانند مار و مارمولک به شدت کاهش می یابد. به نظر می رسد از ان جا که خارپشت ها غذایی برای خوردن پیدا نمی کنندف به خواب زمستانی فرو می روند. برای این کار ضربان قلب ان ها از 190 بار در دقیقه به 3 تا15 بار در دقیقه کاهش می یابد. خارپشت های ماده بعد ار بیدار شدن از خواب ، کار مهمی دارنر : به دنیا اوردن فرزندان!
شکار چی مار
خارپشت ها از ان جا که در مقابل سم مقاومت زیادی دارند. می توانند از جانوران سمی مانند مار و .... تغذیه کنند. خارپشت به آرامی به مار نزدیک می شود و در یک فرصت مناسب، با سرعت زیاد و به صورت ناگهانی به آن حمله می کند . پس از گرفتن مار،آن را با خارهایش محکم به زمین میخ کوب می کند و با دندان هایش مهره های پشت ان را می شکند و شکارش را می خورد.
حیوان خانگی دوست داشتنی!
در نقاط گوناگون دنیا ، خارپشت ها یکی از حیوانات محبوب خانگی هستند. نگهداری از خارپشت ها راه روش خاصی دارد که از همه مهم ترف فهمیدن زبان خاریشت هاست! اگر ان ها شبیه توپ خاردار شوند، یعنی بسیار ترسیده اند . اما اگر تنها خارها ی جلوی سرشان رابلند کنند، یعنی به چیزی مشکوک هستند. اگر یک خارپشت مانند مار صدای هیس هیس در بیاورد، علامت می دهد که از من دور شوف من یا ترسیده ام یا از تو خسته شده ام! اما اگر جیغ بکشد، یعنی زخمی شده است یا چیزی وجود دارد که او را به شدت می ترساند و عصبانی می کند.
خویشاوندان خارپشت ایرانی
در ایران ، علاوه بر خارپشت ایرانی ،3 نوع خارپشت دیگر به نام های خارپشت اروپایی، خارپشت گوش بلند نیز زندگی می کنند. خارپشت ایرانی بیش ترین پراکنش را در ایران دارد. البته غالبا با خارپشت گوش بلند اشتباه گرفته می شوند. زیرا تفاوت ان ها بسیار جزئی و نیازمند دقت فراوان است.
نقش خارپشت در طبیعت
خارپشت ها نقش بسیار مهمی در کنترل آفت ها و به خصوص حشره ها دارند. از آن جا که آن ها عادت به کندن زمین دارند گاهی لانه موش ها و سایر جوندگان را می کنند و از بچه ها ی آنان تغذیه میکنند. برخی از انسان ها برای از بین بردن مار و عقرب از خار پشت ها استفاده می کنند.
شب فعالان کوچک
خارپشت ها موجوداتی شب فعال اند. آن ها روزها در لانه های خود به استراحت می پردازند و شب ها برای یافتن غذا و سایر فعالیت ها ، از لانه خارج می شوند. چشم های قوی آن ها برای دید در شب سازگاری یافته است. اما به نظر می رسد این جانوران دیدی تک رنگ دارند. مانند بسیاری از حیوانات شب فعال دیگر ، خارپشت ها هم بیش تر به حس بویایی خود وابسته اند . خارپشت ایرانی حس بویایی بسیار خوبی دارد که از آن برای موارد متفاوتی چون ردیابی طعمه و جفت گیری استفاده می کند. آن ها می توانند بوی غذای خود را از عمق چهار سانتی متری زمین تشخیص دهند. قدرت شنوایی خارپشت ها هم بسیار زیاد است؛ به طوری که قادرند صداها یی با فرکانس بالا تا 45 کیلو هرتز را بشنوند؛ در حالی که انسان حداکثر صداه ی 1÷8 تا 20 هرتز را می شنود.
لانه ی خارپشت ها
خارپشت ها در زیر زمین ساده ای دارند. آن ها از پاهای جلویی و چنگال های قوی خود برای حفر کردن زمین و ساختن لانه استفاده می کنند . از آن جا که خارپشت ها به هوای تازه علاقه ی زیادی دارند، هر لانه دو در شمالی و جنوبی دارد که باعث می شود همواره هوا در داخل لانه جریان داشته باشد. معمولا لانه ی خارپشت ها بابلی سطح زمین و در زیر بوته ها ، شکاف سنگ ها و سوراخ دیوارها قرار دارد. آن ها کف لانه هایشان را با علف های نرم ، برگ، خزهو... فرش می کنند.
جانوران کف رو
خارپشت ها کف رو هستند؛ بدین معنا که در هر گام ، تمام کف پای آن ها با زمین پیدا می کند. در هنگام راه رفتن ، سرعت زیادی ندارند و حداکثر سرعت ان ها در حدود 1÷÷0 کیلومتر بر سرعت است. اما می توانند به اسانی از موانعی چون سیم های خاردار عبور کنند.
مرجع:فرهنگ نامه حیات وحش ایران

تاریخ ارسال: 1390/10/4
تعداد بازدید: 3054
ارسال نظر