مهاجرت پرندگان

مهاجرت پرندگان  
گرچه تمام پرندگان مهاجرت نمی‌كنند، ولی پدیده‌ی مهاجرت آنقدر همه‌گیر است و در مطالعه‌ی پرندگان در طبیعت نقش مهمی دارد.
بعضی از پرندگان بومی هستند و در تمام فصول سال در سراسر منطقه‌‌ی پراكندگی خود باقی می‌مانند. این بدان معنی نیست كه فرد فرد آنها هرگز مهاجرت نمی‌كنند، بلكه منظور این است كه جابه جائی آنها از حدود منطقه پراكندگی گونه تجاوز نمی‌نماید. بعضی دیگر نیمه مهاجرند، یعنی تعدادی از آنها مهاجرت می‌كنند و عده‌ای دیگر باقی می‌مانند. معمولاً جمعیت‌های شمال منطقه‌ی پراكندگی یك گونه مهاجرت می‌كنند، در حالی كه جمعیت‌های جنوبی ساكن می‌مانند. ولی در برخی موارد فقط بعضی از افراد گونه مانند پرنده‌های نابالغ مهاجرت می‌كنند و بقیه‌ی جمعیت در منطقه‌ی زادوولد خود باقی می‌مانند. پرندگان مهاجر واقعی گونه‌هائی هستند كه تمام افراد آنها در پائیز منطقه زادوولد خود را ترك می‌گویند و به قرارگاه زمستانی هرساله
مهاجرت می‌كنند.
نوع خاصی از پرندگان مهاجر گونه‌هائی هستند كه تمام افراد آنها را در پائیز منطقه زادوولد خود را ترك می‌گویند و به قرارگاه زمستانی هرساله مهاجرت می‌كنند.
نوع خاصی از پرندگان مهاجر گونه‌هائی هستند كه به آنها «مهاجر ارتفاعی» گفته می‌شود. این پرندگان در ارتفاعات زیاد زادوولد می‌كنند و در پائیز به دره‌ها و زمینهای پست مجاور كوچ می‌نمایند. چنین مهاجرت‌هائی الزاماً در جهت جنوب صورت نمی‌گیرد. به عنوان مثال بعضی از سهره‌های پیشانی سرخ، كه در ارتفاعات البرز زادو ولد می‌كنند، در زمستان به سمت شمال و به سوی زمینهای پست ناحیه‌ی خزر سرازی می‌شوند.
غیر از پدیده‌ی مهاجرت، می‌توان از حركت گروهی و نامنظم پرندگان در مورد بعضی از گونه‌ها مانند «بال لاكی» و «سهره نوك قیچی» نام برد كه به دنبال كمبود ناگهانی ذخایر غذایی در منطقه‌ی پراكندگی معمول خود، به نقاطی خارج از این منطقه روی می‌آورند. پدیده‌ی دیگر پراكنده شدن پرندگان نابالغ بلافاصله پس از فصل زادوولد و قبل از موسم مهاجرت واقعی است. این پدیده به خصوص در بین حواصیل معمول است.
بسیاری از پرندگان خیلی قبل از آنكه شرایط جوی و غذائی آنها را وادار به مهاجرت كند، به سمت جنوب رهسپار می‌شوند. (مانند سسك‌ها)، در حالی كه بعضی دیگر تا زمانی كه تحت فشار شرایط محیطی از قبیل برف و یخ قرار نگیرند، مهاجرت خود را آغاز نمی‌كنند (مانند اردك‌ها)
پرندگان معمولاً در طول یك جبهه‌ی وسیع مهاجرت می‌كنند، ولی بسیاری از آنها بیشتر در مسیرهای معینی كه شرایط محیطی مساعدتری دارد حركت می‌نمایند. بیشتر پرندگان مهاجر خشكزی، خطوط ساحلی را دنبال می‌كنند و در نقاطی از مسیر مهاجرتی خود كه مجبور به عبور از آب باشند به تعداد زیاد گرد هم جمع می‌شوند. به همین ترتیب هنگامی كه پرندگان باید از كوهستانها بگذرند، جمعیت آنها در دره‌ها و گذرگاه‌های كوهستانی انبو‌ه‌تر است.
در طی مهاجرت، پرندگان باید غالباً از مناطق وسیعی كه از نظر محیطی برای آنها نامناسب است، عبور كنند. پرندگان آبزی باید از كوهها و بیابان‌ها بگذرند و پرندگان نواحی جنگلی و درخت‌زارها باید دشت‌های وسیع و دریاها را طی كنند. علاوه بر این، پرندگان مهاجر در اثر شرایط دشوار جوی در معرض خطر دور افتادن از مسیر اصلی مهاجرت خود می‌باشند. بنابراین در موسم مهاجرت‌های بهاری و پاییزی ممكن است بعضی از پرندگان در مناطقی كه دیده شوند كه در موارد عادی احتمال وجود آنها در آن منطقه بسیار ضعیف است. واحه‌های وسط بیابان، جزایر كوچك دور از ساحل، دماغه‌ها و پرتگاه‌های ساحلی مكان‌های مناسبی هستند كه پرندگان مهاجری را كه در اثر شرایط سخت‌ جوی مجبور به فرود آمدن شده‌اند، در آنجا می‌توان یافت. اكثر پرندگانی كه به ندرت و به طور اتفاقی در ایران دیده شده‌اند، بدون شك پرندگان مهاجری بوده‌اند كه تحت تأثیر بادهای سخت از مسیر اصلی خود دور افتاده‌اند.
از بین گونه هائی که در ایران زادو ولد می کنند، در حدود 140 گونه صرفاً بومی هستند که به ندرت از منطقه ی زادو ولد خود خارج می شوند. از طرف دیگر 95 گونه مهاجر واقعی می باشند که هنگام پاییز ایران را ترک می  کنند و زمستان را در نواحی گرم تر می گذرانند. بیشتر اینها به سمت جنوب غربی و به آفریقا می روند، ولی در حدود 12 گونه از آنها به جانب جنوب شرقی رو می آورند تا زمستان را در شبه قاره ی هند بگذرانند. 12 گونه از پرندگانی که در شمال ایران زادوولد می کنند، گرچه مهاجر واقعی هستند ولی منطقه ی زمستان گذرانی آنها از حد جنوبی ایران تجاوز نمی کند. در حدود 100 گونه باقیمانده نیمه مهاجر می باشند. در بعضی موارد پرندگان شمال ایران به جنوب این کشور مهاجرت می کنند، در حالی که پرندگان جنوبی در جای خود باقی می مانند. در موارد دیگر جمعیت بیشتر پرندگان بومی ایران در زمستان به علت آمدن جمعیت های مهاجر از مناطق شمالی تر خارج از کشور، از لحاظ تعداد افزایش زیادی حاصل می کنند.
از قریب به 100 گونه پرندگان مهاجر که به طور منظم در ایران دیده می شوند ولی زادوولد نمی کنند، حدود 80 گونه در پاییز به ایران می آیند تا زمستان را در این کشور بگذرانند. بیست گونه ی باقیمانده فقط مهاجر عبوری هستند که از منطقه ی زادوولدشان در شمال به سوی منطقه ی زمستان گذرانی خود که خارج از ایران و در سمت جنوب شرقی و یا جنوب غربی قرار دارد، در حرکت می-باشند. این پرندگان ممکن است به تعداد زیاد طی چند هفته ی معدود یکبار در بهار و بار دیگر در پاییز در یران مشاهده شوند. ولی در بقیه ی فصول سال بسیار نایاب هستند یا به کلی دیده می شوند.
http://www.iranbirds.com/fa/articles/73-scientific/99-birds-migration.html

تاریخ ارسال: 1390/10/26
تعداد بازدید: 1275
ارسال نظر