زمین شناسی و ذخایر معدنی بیابانی آران و بیدگل

زمین شناسی و ذخایر معدنی بیابانی آران و بیدگل

گستره شهرستان آران و بیدگل، در طول جغرافیایی بین 51 تا 52 درجه شرقی و عرض جغرافیایی 34تا 45 شمالی قرار گرفته است.از لحاظ زمین ریخت شناسی، غربی ترین بخش دشت کویر واقع در کویر مرکزی بوده که توسط رشته کوه های کم ارتفاع نخجیر و ملک آباد از پلایای جندق واقع در شرق کویرمرکزی تفکیک می شود.

ازجمله بارزترین واحد های زمین شناسی و ریخت شناسی این منطقه می توان به بخش کوهستانی با ارتفاع متوسط 1500متر شامل سیاه کوه، ارتفاعات دوازده امام، کوه لطیف، رشته کوه های یخ آب، سفید آباد و تپه های ماهور البرز، دشت های آبرفتی شامل رودخانه های فصلی که به دریاچه نمک منتهی می شوند، ماسه های روان( نوار عظیم ریگ بلند که به صورت نعل اسبی شکل از حواشی مرنجاب تا ابوزیدآباد ادامه می یابد) و حوزه تبخیری دریاچه نمک که با وسعت 2500کیلوتر مربع واقع در پست ترین بخش منطقه شامل جلگه رسی مرطوب، بخش باتلاقی و کفه نمکی تحت و مسطح میباشد، است.

از لحاظ تقسیم بندی مناطق ایران به واحد زمین شناسی، گستره آران و بیدگل جزء واحد ایران مرکزی، منطقه پشت کانی موسوم به تبریز-بزمان می باشد.

با توجه به رخساره های مختلف زمین شناسی منطقه یادشده، از جمله پتانسیل ها و توانمندی معدنی این سرزمین، وجود کفه های نمکی موسوم به دریاچه نمک می باشد که بخش وسیعی از اراضی شمالی شهرستان را پوشش می دهد.مطالعات زمین شناسی نشان می دهد که این دریاچه در گذشته وسعت زیادتری داشته و کفه های نمک در حوالی قم، ورامین، گرمسار و سمنان را می پوشانده است.ستون سنگ هایی که در یکی از چاهک های شرکت نفت در این حوزه تبخیری حفر شده، بدست آمده به ترتیب از بالا به پایین شامل:

لایه نمکی سطحی متراکم با ضخامت 7متر

لایه رسی نمکی دارقهوه ای با ضخامت 7/1متر

لایه رسی گچ دار سبزرنگ با ضخامت 7/1متر

لایه رسی نمکی قهوه ای با ضخامت 2متر

لایه نمکی با ضخامت 3/1متر

لایه گچ متشکل از دانه های ریز گچ با ضخامت 2/9متر

لایه رسی و نمکی

لایه رسی سبزرنگ و قهوه ای نمک دار با ضخامت 6متر

ستون سنگی فوق نشان می دهد که حدود 40متر رسوبات تبخیری دانه ریز به طور متناوب و بعضا مخلوط متعلق به نهشته های تخریبی رسی و رسی گچ دار و یا نمک دار مربوط به مواقع پرباران و نهشته های مختلف نمکی مربوط به زمان خشکی زیاد و تبخیر شدید است.

منشا کاتیون ها وآنیون هاموجود در املاح دریاچه نمک را باید در سنگ های سیلیکاته و سولفید های معدنی جست و جو کرد.هوازدگی و تجزیه شیمیایی این سنگ ها، به تدریج انواع یونها را از طریق آبها در طی سالیان متمادی وارد دریاچه کرده است.

در حال حاضر سولفات دو سود، نمک های منیزیم و سدیم، از جمله مهم ترین منابع اقتصادی پلایای دریاچه نمک محسوب می شود.ماسه های روان حاصل از نوار ریگ بلند که به صورت برخانها و تپه های متشکل از دانه های سلیس، فلدسپات و کانی های آهن دار می باشد.

امروزه در صنعت آجرپزی به همراه خاک های رسی مورد استفاده واقع می شوند.مطالعات نشان می دهدکه به واسطه منابع سیلیس و فلدسپات موجود در شن های روان، می توان از ماسه های روان در تهیه آجر های ماسه آهکی هم بهره جست.

افزون بر این خاک های رسی در  این منطقه آران و بیدگل، در صنعت آجر، ختائی، سفال، کاشی و سرامیک نیز قابلیت بهره برداری دراد.

 

علی بنی طبا- عضو هیئت علمی دانشگاه کاشان

تاریخ ارسال: 1397/11/14
تعداد بازدید: 54

ارسال نظر


استفاده از مطالب سایت پرشیا دزرت (کویر و بیابانهای ایران) با ذکر منبع بلامانع است .
طراحی و تولید: ایده پرداز طلوع