روستای عشین در سمنان

روستای عشین در سمنان

در حدود 30 كيلومتري شمال غرب شهر انارك واقع در استان سمنان در 29/53 شمالي و 30/33 شرقي روستاي عشين قرار دارد. راه دسترسي به اين روستا راه انارك به خور و بيابانك است. روستا روي تپه اي با ارتفاع حدود 30 متر واقع  شده و نماي عمومي آن گنبد هاي گلي است كه در امتداد شيب تپه در خط آسمان ديده مي شود . يك قطعه سنگي در بالاترين قسمت روستا قرار دارد. روستا چنان با طبيعت هماهنگ است كه انگار از تپه روييده است. با ديدن آن نخستين سوالي كه به ذهن مي رسد اين است كه چرا در مكاني تا اين اندازه خشك سكونت گاهي شكل گرفته است.اما 3 چشمه ي بسيار كوچك و راهي كاروانرو كه تا گذشته نه چندان دور ارتباط يزد اردكان و انارك را از طريق عشين و كاروانسراي چشمه آب سفيد و قصر بهرام و جاده سنگ فرش به گرمسار و فيروز كوه و ساري برقرار مي ساخته عوامل شكل گيري روستا بوده اند.در نزديكي ان هم معدن مسي وجود داشته كه كاروان ها مس ان را به شهر ها حمل مي كرده اند و روستاييان نيز با ان ها وسايل مسي مي ساخته اند و به كاروانيان مي فروختند.
سه چشمه ي كوچك با سه استخر كه آب روستا و سه قطعه زمين را كه بزرگترين آن ها حدود 2 هكتار است تامين مي كنند در شمال روستا قرار دارند و آب مورد نياز كاروانيان را هم تامين مي كرده اند. در زير هر چشمه استخري قرار دارد تا آب شيرين و گرانبهاي چشمه ها را در آن ذخيره شود. اين استخر ها پر از ماهي قرمز اند. مختصر آب و آباداني باقيمانده موجب شده است عده اي از بازماندگان عشين كه در انارك زندگي م كنند در مواقعي از سال كه هواي منطقه مناسب است به اين روستا سري بزنند.
اما عشين روي تپه اي مشرف به دشت وسيعي همچنان ظاهر قديمي خود را حفظ كرده است و با تصويري  كه آلفونس گابريل در 70 سال پيش تهيه كرده تفاوت چنداني ندارد. بافت روستا را توپوگرافي تپه شكل داده است و مسير رفت و برگشت كاروانيان كه كاروانسرا قلعه بر سر راه ان قرار دارد شريان اصلي بافت روستا است.
حمام با فاصله ي چند ده متري در پايين تپه در كنار استخر ي كوچك كه آب آن سوار بر حمام است قرار گرفته است و از هر كوچه اي از روستا چشم انداز وسيعي از كوير خاموش و بي انتها ديده مي شود. ار برج هاي قلعه مي توان تا كيلومتر ها دور تر راه ورودي را زير نظر گرفت و اگر كسي با ريگ جن آشنا باشد اولين تپه هاي ريگ در كنار كوه بزرگي قابل روئيت است.
در اين روستا سه عنصر اصلي معماري عبارتند از :
قلعه كاروانسرا :
اين نام را به دليل معماري عجيب اين بنا مي توان به آن اطلاق كرد،چون شايد نظير آن را چه به لحاظ فرم و الگو و چه به لحاظ عملكرد در جاي ديگري نمي توان سراغ كرد. يك دايره به قطر 16 متر با وتري به طول هشت متر بريده شده و در دو سوي اين وتر دو دايره به قطر سه متر قرار گرفته اند.ورودي اصلي با ارتفاعي كمتر از دو متر از ميان سر دري كوتاه كه قوس آجري آن در ميان سنگ هاي لاشه تضادي از نظم در بي نظمي را شكل داده است ، مي گذرد و به دالاني باريك با سقفي از طاق آهنگ مي رسدكه امروزه چيز زيادي از آن باقي نمانده است.در دو طرف اين اين راهرو دو اتاق وجود دارد. ديوار ها و سقف آن چنان در هم آميخته اند كه تشخيص آن ها از هم دشوار است.در گوشه ي هر اتاق ورودي كوچكي به اتاقك داخل برج نگهباني وجود دارد. ديوار ها با سنگ شكسته ساخته شده است و با كاهگل اندود شده اند ، سقف ها از خشت خام اند و به شيوه ي چهار پرگار پوشش داده شده اند با اين شيوه طاق زني مي توان هر پلان نا معيني را پوشش داد. اتاق ها بخاري ديواري داشته اند و پنجره ندارند اين مي توان نشان دهنده ي استفاده شبانه از فضا باشد.روي هر اتاق اتاق ديگري قرار دارد كه آسيب بسيار ديده و راه دسترسي به آن مشخص نيست باقيمانده فضا حياط بزرگي است كه به سه قسمت تقسيم شده است همه چيز نشان مي دهد اين بنا كاروانسرايي بوده كه با شكل و شمايل قلعه ساخته شده است. نبايد از نظر دور داشت كه بيشتر كاروانسرا ها كمابيش امكانات دفاعي نيز داشته اند.
خانه هاي روستايي
خانه ها اغلب يك اتاق دارند و از تركيب خشت و سنگ ساخته شده اند گنبد هاي بسيار بلند به شيوه چهارپرگار سقف اين اتاق ها را تشكيل مي دهد.خانه ها اغلب پنجره ندارد و نور مورد نياز را از سقف و سوراخ هاي ريزي در ديوار ها مي گيرد در پشت برخي از خانه ها نيز حياط هايي با ديوار خستي وجود دارد همچنين در همه ي اتاق ها بخاري هيزمي وجود دارد كه حاكي از اقليم بسيار سرد اين منطقه كويري در زمستان است در تابستان هم اين اتاق هاي كور و بسته با سقف هاي گنبدي بلند كارايي بسيار زيادي داشته اند و ساكنان را از باد هاي كويري سياه باد و سرخ باد در امان نگاه مي داشته اند.تعداد زيادي طاقچه در ديوار ها نماي عمومي داخل اين خانه هاست.
حمام:
در فاصله چند ده متري روستا در نزديكي استخري كم عمق كه مملو از ماهي قرمز است و آب خود را از چشمه ي كوچكي تامين مي كند حمامي وجود دارد كه ابعاد آن و كامل بودن الگوهاي فضايي آن بيش از نياز روستاست و حكايت از رفع نياز مسافران و كاروانياني مي كند كه پس از اين روستا براي رسيدن به اولين شهر بيش از 5 منزل راه پيش رو داشته اند.
( يك منزل حدود 40 كيلومتر است و راهي است كه يك كاروان در مدت يك روز قادر به پيمودن آن بوده است.)
حمام همه ي فضا هاي كلاسيك شامل هشتي ورودي ،سربينه ، مياندر،گرمخانه،شاه نشين،خزينه و تون را داراست و جالب اينكه بر خلاف خانه هاي روستايي تزئينات آهكي دارد.
ارزشهاي عشين
عشين يك نمونه ي معماري روستايي دست نخورده و در آخرين حد و مرزهاي اسكان زندگي انساني در حاشيه كوير است و بازديدكننده با قدم زدن در كوچه هاي خود را در گذشته هاي تاريخي دور احساس مي كند .همچنين نشانه ي تلاش بي نظير انسانهايي است كه با منابع آبي بسيار محدود فضاي زيستگاهي بوجود آورده اند كه نقشي با اهميت در بقاي راه به عنوان شريان تمدن داشته است.از سوي ديگر اين سكونت گاه مي تواند محل استقرار مناسبي براي آشنايي با اقليم متنوع كوهستاني ،بياباني و كويري منطقه باشد و مهم تر از همه نوع خاصي از كوير به نام ريگ در نزديگي آن است كه بيشتر مردم به نام ماسه روان مي شناسند. اين مشهورترين ريگ ايران يعني ريگ جن چه به لحاظ فرم و چشم انداز و چه به لحاظ پوشش گياهي و پوشش جانوري بي نظير است. در برنامه بازديد از عشين و طبيعت اطراف آن مي توان به ابعاد جديدي از زيبايي هاي طبيعي دست يافت و يكي از زيباترين و بي نظيرترين روابطي را كه انسان با طبيعت بوجود آورده و بعد ها طبيعت آن را غني تر كرده از نزديك ديد و تجربه كرد.
http://jahangard-javan.blogfa.com/post-83.aspx

تاریخ ارسال: 1390/10/10
تعداد بازدید: 1358
ارسال نظر