عمارت چهل ستون سرهنگ آباد اردستان

عمارت چهل ستون سرهنگ آباد
اردستان
سرهنگ آباد
در فاصله نه چندان دور از شهرستان اردستان با پیمودن مسیر به سمت شرق می توان به روستای سرهنگ آباد، در دهستان سفلای بخش زواره رسید.دیدن این روستا که لباسی سبز بر تن کرده آن هم در دل کویر بی شک باعث تعجب هر گردشگری خواهد شد. موقعیت جغرافیائی ویژه روستای سرهنگ آباد، در دامنه کوه های دهستان کچو و طراوت و سبزی آن باعث شده است که از دیرباز به عنوان منطقه ای ییلاق نشین در شهرستان اردستان مورد توجه قرار گیرد. همین امر باعث شده که در سالهای قبل این روستا از روستاهای پر جمعیت و حاصلخیز شهرستان اردستان باشد در حالیکه اکنون سکنه این روستا به تعداد انگشتان دست هم نمی رسد، هر چه فکر می کنم نمی دانم دلیل به این روز افتادن روستا را باید از که بپرسم!
 نگاهی که به دور و بر بیندازی میراب پیری را خواهی دید که بیلش را به شانه اش تکیه داده و میرود تا باغ تشنه دیگری را سیراب کند. خدا قوتی بگو از او سراغ باغ چهل ستون سرهنگ آباد را بگیر، راهنمائیت میکند. با پیمودن فاصله ای ده دقیقه ای کم کم بنای عمارت چهل ستون سرهنگ آباد جلوی چشمانت ظاهر می شود. می گویند این باغ توسط سرهنگ مصطفی قلی خان سهام السلطنه اول عرب عامری از امرا و خوانین اردستان در دوره سلطنت ناصرالدین شاه قاجار، در مدتی نزدیک به ۵ سال توسط ده ها معمار، کاشی کار، سنگ کار، گچ کار، نجار و آینه کار اصفهانی، با الهام از چهلستون اصفهان در مساحتی در حدود ده هزار مترمربع ساخته شده است.در سنگ نوشته ای که در گذشته در ایوان شاه نشین این باغ وجود داشته، پایان ساخت آن را ۱۳۰۰ هجری قمری ذکر شده است. پیش از انقلاب اسلامی، از طرف وزارت فرهنگ و هنر آن زمان، این مجموعه به عنوان یک اثر تاریخی مورد شناسائی قرار گرفت و نقشه و عکس از آن تهیه شد و بسیاری از جهانگردان از این مجموعه بازدید کردند.
مرتضی شفیعی اردستانی که از این مکان در زمان های مختلف بازدید کرده است، میگوید:
در سال ۱۳۴۸، ساختمان پابرجا، با استخوان بندی سالم اما عناصر تزئیناتی آن چون گچ کاری، کاشی کاری، سنگ کاری، آینه کاری و نقاشی در معرض تخریب و انهدام.
در سال ۱۳۶۸، فرو ریختن یکی از ستون ها و قسمتی از سقف ایوان بزرگ، به یغما رفتن شیشه ها، درها و سنگ های قیمتی مجموعه.
 در سال ۱۳۷۳، فرو ریختن قسمت هائی از این بنای ارزشمند تاریخی، استفاده روستائیان از این محل به عنوان آغل نگهداری احشام.
و اما وضع موجود این بنا در فروردین ۱۳۸۴: ساختمان نیمه ویران، بخش های عمده از سقف، دیوارها و کف طبقات عمارت چهلستون آن فرو ریخته است. تزئینات عمارت به یغما رفته و یا تخریب گشته به طوری که تکه سنگ هائی مرمر در داخل محوطه پراکنده اند، از طرفی محافظت نشدن این بنا از شرایط طبیعی اقلیمی از جمله باران، باد و برف، باعث گشته است که باران در سازه سقف و دیوار نفوذ کرده و همان حداقل تزئینات به جای مانده را نیز محو و کم اثر نماید.“ عوامل انسانی و طبیعی در تخریب این بنا بسیار مؤثر بوده اند.
پایدار نبودن ظلم و ستم تنها توجیه عوامانه ایست که میتوان برای تخریب روز به روز این بنا به کاربرد. درحالیکه نسل های آینده مطمئنا ما را در کوتاهیمان برای حفظ این بنا ظالم می شمارند. کاش حداقل امروز بیدار می شدیم!!!
باغ سرهنگ آباد
عناصر تشکیل دهنده باغ ایرانی به دو دسته کالبد معماری و پوشش گیاهی تقسیم می شوند. هدف از ساخت باغ ایرانی تحقق صورت خیالی سکونت گاه آدمی در بهشت بوده است و توصیف این سکونت گاه به روایت کلام الهی با دو نماد آب و گیاه برجسته می گردد. از آنجا که بخش اعظم ایران را اقلیم گرم و خشک فرا گرفته است و آب ماده ای نایاب در ایران است بنابراین آب تعیین کنند ه شکل و جهت گیری کلی باغ ایرانی است و نقش اصلی در شکل گیر فضاها را داشته است. در باغ سرهنگ آباد، برای شرب و چرخش آسیاب و آبیاری درختان، از آب قنات سرهنگ آباد استفاده می شده است که از وسط باغ عبور کرده و به اطراف چهلستون صفا می بخشید و در حوض ها (وسط حیاط خلوت و حوض ایوان عمارت چهلستون) جای می گرفته است و محور اصلی شکل دهنده فضاهای باغ بوده است. گیاهان هم به دو صورت انتزاعی و واقعی زینت بخش این باغ بوده اند بیشتر تزئینات در این باغ الهام گرفته از گیاهان است، آنچه که امروزه از پوشش گیاهی در این باغ باقی مانده است شامل درختان قطور و کهن چنار ـ که عمدتاً در دو طرف محور آب (جوی و استخر) و دو ردیف مشخص قرار دارند ـ چندین سرو ... است. باغچه بندی هائی که در گذشته عمدتاً نظم پوشش گیاهی را در این مجموعه تعریف می کرده اند امروزه کاملاً از بین رفته و همه جا علف های هرز روئیده است.
معماری این مجموعه تلفیقی از معماری دوره قاجاریه و سبک دوره صفوی است به طور مثال ایوان عمارت اصلی با ستون های چوبی شبیه ایوان چهلستون ساخته شده و یا از قوس های نیم دایره ای شکل و تزئینات رایج در دوره قاجار استفاده شده است و تنوع فضای خاص دوره قاجاریه با قدرت هر چه تمام تر جلوه گری می کند و در نوع خود یکی از نمونه های موفق معماری دوره قاجاریه است. این مجموعه در گذشته دارای دو فضای باز اصلی بوده که امروزه بقایائی از آنها باقی مانده که یکی از آنها به فرم حیاط مرکزی بوده است و ورودی اصلی، اتاق های اندرونی، حمام مجموعه و اصطبل و یکی از وجوه عمارت چهلستون در اطراف آن قرار داشته اند و در وسط آن یک حوض و دو باغچه قرار داشته است، دومین فضای باز، باغ مجموعه بوده است که در دو طرف آن، عمارت بادگیر و چهلستون قرار داشته اند. در طراحی این مجموعه سعی شده بود که بهترین چشم اندازها به کوه های اطراف و فضاهای سبز وجود داشته باشد. بناهای این مجموعه به ترتیب موقعیت قرارگیری بر دامنه کوه عبارتند از:
۱. ساختمان مشرف بر استخر که آسیاب بوده است و شاه نشینی داشته به نام عمارت بادگیر که از قسمت های دیگر باغ قدیمی تر بوده است که امروز به حالت نیمه مخروبه درآمده و تنها بادگیر آن باقی مانده است.
۲. عمارت چهل ستون که ساختمانی ییلاقی و تابستانی است، مهم ترین بنا در این مجموعه است که به سبک چهلستون اصفهان در دو طبقه ساخته شده است و ده ها معمار، سنگ کار بر روی آن کار کرده اند این بنا دارای دو بخش نیمه باز (ایوان با ۱۶ ستون چوبی شبیه ستون های چهلستون) و بسته (اتاق ها، شامل یک تالار بزرگ در وسط است و در هر طرف آن دو اتاق) می باشد در ایوان چهلستون حوض آبی مرمرین وجود داشت که امروزه بقایائی از آن باقی مانده است. سقف آن سراسر نقاشی شده بود و سرستون های ایوان چوبی و مقرنس شکل است و روی آنها آینه کاری و نقاشی شده است زیر سقف دور ایوان کتیبه ای از آیات قرآنی به خطر زرین بر زمینه لاجوردی نوشته شده بود.
۳. حیاط خلوت، حوض بزرگی در وسط دو باغچه در طرفین آن قرار داشته است و اتاق های اندرونی در دو ضلع این حیاط واقع شده بودند. امروزه بقایائی از آن باقی مانده است.
۴. تشکیلات ورودی شامل سر در ورودی، هشتی، راهرو بوده که سر در ورودی این ساختمان با وجود آسیب دیدگی بسیار، هنوز هم مجلل است. دارای مقرنس های گچ بری شده و یک گلدسته بوده است. کوبه و حلقهٔ در ورودی نوشته داشته ولی زنگ زدگی مانع خواندن مطالب آن است. گل میخ های در ظریف و همه کوبیده کاری شده است. هشتی مجموعه هم بسیار کار شده بوده است.
۵. در گذشته حمام بزرگ و خوش طرحی چسبیده به قسمت اندرونی وجود داشته است که سربینه اش دارای نقش و نگار بوده و بدنه آن سراسر کاشی بوده است. حمام مجموعه شامل فضاهائی چون سربینه، گرمخانه، دالان و خزینه و حوض مرمر بوده است.
۶. اصطبل برای نگهداری حیوانات.
۷. دو برج با کاربری نگهبانی در این مجموعه وجود داشته اند.
برای تزئینات دیوارهای خارجی بنا هم مانند دیوارهای داخلی از گچ بری، آینه کاری، خطاطی، حجاری و مجسمه سازی استفاده شده است. نحوه استفاده از مصالح و ترکیب بندی آنها هم به تزئین بنا کمک بسیار کرده است.
برخی مصالح به کار رفته در این بنا مانند سنگ مرمر شفاف، ستون های رنگی و پایه های چوبی ستون ها با الاغ و قاطر شتر از فرسنگ ها دور به سرهنگ آباد حمل شده اند. ستون های چوبی آن از قصبات شهرستان اردستان، به وسیله شتر به آن جا حمل شده است. ستون های رنگی و مرمرهای زیبای آن را از معادن اطراف یزد استخراج و بار شتر کرده و به محل باغ آورده اند، هم چنین از مصالح موجود در محل مانند خاک و سنگ استفاده زیادی در ساخت بنا شده است.
http://ardestantourism.persianblog.ir/post/3/

تاریخ ارسال: 1390/10/21
تعداد بازدید: 2860
ارسال نظر