سياه خروس در خطر انقراض

سياه خروس در خطر انقراض
تخريب زيستگاههاي اين پرنده در منطقه ارسباران زنگ خطري است براي مسئولان حمايت از محيط زيست براي جلوگيري از خطر انقراض اين پرنده تا به جرگه حيواناتي چون پلنگ لرستان و ببر مازندران كه نسلشان منقرض شده است,نپيوندد.
شفاف-سحررستمی:سياه خروس یکی از گونه های جانوری ایران است که گذشته از اندک بودن تعداد آن در کشور ، به دلیل بی توجهی های معمول در حوزه محیط زیست ، در معرض خطر قرار گرفته است .تخريب زيستگاههاي اين پرنده در منطقه ارسباران زنگ خطري است براي  مسئولان حمايت از محيط زيست  براي جلوگيري از خطر انقراض اين پرنده تا به جرگه حيواناتي چون  پلنگ لرستان و ببر مازندران كه نسلشان  منقرض شده است,نپيوندد.
سعیده کریمی مدیرعامل انجمن حفاظت حیات وحش و آبزیان آذربایجان غربی در باره این پرنده می گوید : برای نخستین بار در سال 1352 ، حضور یک پرنده سیاه بزرگ در جنگل های کوهستانی کلیبر توسط مدیرکل وقت حفاظت محیط زیست استان  آذریایجان شرقی گزارش شد و به دنبال آن، چند مشاور خارجی آن زمان سازمان، ازجمله دکتر اسکات از منطقه دیدن کردند . آن بازدید مشخص کرد این پرنده ، سیاه خروس قفقازی است و تا آن زمان کسی نمی دانست که این گونه در ایران هم  وجود دارد .
 او ادامه می دهد : بلافاصله پس از آن ، حدود 360 هکتار از منطقه به عنوان منطقه امن و تعلیف ممنوع اعلام شد و طبق متونی که از آن زمان باقی مانده است ، دکتر اسکات زیستگاه آن را 9 هزار هکتار اعلام کرده بود .
در سال 1380 طرحی در رابطه با سياه خروس به سفارش اداره کل حفاظت محیط زیست استان آذربایجان شرقی به اجرا درآمد که مجری آن محمدرضا مسعود ، کارشناس محیط زیست استان بود ، براساس این مطالعات معلوم شد این پرنده در منطقه ای به وسعت 30 هزارهکتار پراکنده است . از این مساحت 10 هزار و 500 هکتار آن داخل منطقه حفاظت شده و متاسفانه حدود 20 هزار هکتار آن در مناطق آزاد قرارگرفته است .
كريمي درباره ي اين طرح مي گويد: برآورد جمعیتی که در سال 1380 توسط مهندس مسعود انجام شد ، رقم 200 تا 250 پرنده را در زیستگاه های ارسباران نشان می دهد . اگرچه این پرنده در داخل محدوده حفاظت شده ارسباران از پوشش حفاظتی نسبتا خوبی برخوردار است ؛ ولی متاسفانه در مناطق آزاد هیچ حمایتی برای آن وجود ندارد . این قبیل مناطق که از آنها به عنوان زیستگاه نام می بریم ، تحت مدیریت اداره کل منابع طبیعی قراردارد که در شرح وظایف این اداره کل ها به حیات وحش و گونه های جانوری اشاره نشده است . بنابراین با توجه به صدور پروانه های چرا که توسط این اداره کل صادر می شود ، وجود یا نبود تمامی گونه های جانوری از جمله شوکا ، سیاه خروس و ... نادیده گرفته می شود . لذا امیدی به حیات وحش سیاه خروس در مناطق خارج از محدوده حفاظت شده وجود ندارد .
مدیرعامل انجمن حفاظت حیات وحش و آبزیان آذربایجان غربی ، مشکل اصلی محدودیت زیستگاه و کمبود تعداد این پرنده  در این منطقه را، موجب رانش ژنتیکی و نابودی آن در آینده ای نه چندان دور مي داند.
  او با اشاره به اینکه زیستگاه این پرنده، بخش هایی ازمنطقه قفقاز یعنی روسیه ، گرجستان ، آذربایجان ، ارمنستان ، شمال شرق ترکیه و بخش کوچکی از ایران است ، مهمترین عوامل تهدید و نابودی آن  در ایران را این چنین برمي شمرد : پاک تراشی جنگل ، تعلیف و چرای دام ها بیش از حد ظرفیت زیستگاه ها  و شکار که از مهمترین عوامل انسانی آسیب رسان به این پرنده است .
علاوه بر اینها ، عوامل تهدید طبیعی نیز در کاهش جمعیت این پرنده دخیل است که مهمترین آنها عبارت از سختی شرایط زیستگاهی پرنده ، وقوع مه های طولانی و سرد ، دوره های انجماد و بارش تگرگ  و برخی طعمه خواران ، مانند عقاب طلایی و ... است .
محمدرضا مسعود کارشناس حیات وحش اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی  و پايه گذار طرح حفاظت از سياه خروس درباره زيستگاه فعلي اين پرنده در ايران مي گويد: تمامي زيستگاه هاي سياه خروس آذربايجان شرقي، پرنده اي كه در فهرست قرمز IUCN قرار گرفته يعني در خطر انقراض است، حدود 32 هزار هكتار است كه متاسفانه 20 هزار هكتار از آن در خارج از منطقه حفاظت شده ارسباران واقع است.او تاكيد مي كند تمامي زيستگاه هاي مناطق آزاد واقع در غرب رودخانه ايل گنه چاي كه از مهمترين زيستگاه هاي سياه خروس است، اكنون توسط اداره كل منابع طبيعي مديريت مي شود ولي با اين حال زيستگاهع اين پرنده در حال نابودي است زيرا متاسفانه اين اداره با صدور پروانه چرا براي دام هاي عشاير باعث به خطر انداختن نسل اين پرنده نادر شده، به طوري كه تعداد دام در اين مناطق هيچگونه تناسبي با ظرفيت مرتع ندارد.
گفتني است مناطق جنگلي ارسباران 170 هزار هكتار است كه حدود 84 هزار هكتار از اين مناطق به عنوان مناطق حفاظت شده توسط اداره كل محيط زيست استان حفاظت مي شود و بقيه تحت مديريت اداره كل منابع طبيعي است.
مسعود ادامه مي دهد: گونه نادر سياه خروس كه جزو گونه هاي در معرض خطر اروپا اعلام شده در منطقه قفقاز (كشورهاي ايران روسيه گرجستان تركيه جمهوري آذربايجان و ارمنستان) زندگي مي كند و در كشور ما تعداد آن فقط 400 تا 450 برآورد شده است.
وي معتقد است: جلوگيري از انقراض گونه هاي نادر بدون همكاري ادارات محيط زيست و منابع طبيعي امكان پذير نيست. چرا كه در زيستگاه هايي كه به عنوان مناطق آزاد و توسط اداره كل منابع طبيعي مديريت مي شوند صرفا گونه هاي جنگلي مديريت شده و اداره منابع طبيعي هيچگونه مسووليتي در قبال گونه هاي جانوري ندارد.
به رغم اهميت گونه هاي جانوري و گياهي در كشورهاي مختلف جهان «سياه خروس» به عنوان يك گونه در حال انقراض تاكنون به نحو شايسته مورد توجه نبوده و تحقيقات انجام شده در مورد آن بسيار ناچيز مي باشد.
در طول حدود سه دهه گذشته، مطالعات دامنه داري در مورد حيات وحش «سياه خروس» در ايران انجام نگرفته است.
منبع اصلي اطلاعات مربوط به اين گونه جانوري، مربوط به تحقيقاتي اوليه آن است، با اين وجود دو متخصص بين المللي محيط زيست، تحقيقاتي را درباره زيستگاه، توزيع جمعيتي و وضعيت «سياه خروس» با مشاركت بخش محيط زيست يونسكو انجام دادند كه نتايج آن در اواخر سال 2002 ميلادي منتشر شد.
در واقع زيست «سياه خروس» در زيست بوم بين المللي ارسباران كه در «پهنه بندي» سازمان يونسكو به ثبت رسيده و از اهميتي ملي و بين المللي برخوردار است، لزوم توجه بيشتر به اينگونه را اجتناب ناپذير مي سازد.
گزارش هاي جديد در ارتباط با اين گونه تهيه نشده و بر اين اساس ممكن است آمار و اطلاعات مربوط به «سياه خروس» فاقد اعتبار باشد.
تا اين اواخر اطلاعات دقيقي درباره جمعيت «سياه خروس» در دست نبود و جمعيت تخمين زده شده در گذشته نيز بر اساس مشاهداتي بود كه در مناطق محدودي از زيستگاه اين گونه جانوري و سالي يك بار انجام مي گرفت.
مطابق گزارش قديمي، جمعيت «سياه خروس» در سال 1969 ميلادي بين 30 تا 40 قطعه بوده كه اين رقم در اوج خود يعني سال 1974 ميلادي به 100 تا 150 قطعه افزايش يافته است.
گفتني است سياه خروس در كوه‌هاي قفقاز و شمال شرقي تركيه روي شيب‌هاي باز يا بوته‌هاي كوتاه زيست مي‌كند و در ايران از كمياب‌ترين پرندگان به شمار مي‌رود و منحصراً در منطقه حفاظت شده ارسباران (شمال آذربايجان) زندگي مي‌كند. گونه نر به رنگ سياه يكدست با يك لكه سفيد در بالاي بال و تاج قرمزرنگي روي سر مشخص مي  شود و ماده اين پرنده به رنگ قهوه  اي ست. طول پرنده نر به 40 تا 48 سانتي‌متر و ماده به 37 تا 42 سانتي‌متر مي‌رسد، تشخيص پرنده نر با ظاهر انحصاري كه دارد از ساير گونه‌هاي ديگر (ماكيان) آسانتر است. دم بلند و چنگي شكل، آن را بسيار شبيه خروس كرده است. سياه  خروس در علفزارهاي كوهستاني بالاتر از حد رويش درختان زيست مي  كند. براي رسيدن به زيستگاه اين پرنده بايد از كليبر به سمت قله كلن حركت كرد؛ مسيري به طول 30 كيلومتر كه از سطح دريا 2 هزار و 600 متر ارتفاع دارد. يگانه زيستگاه سياه  خروس در ايران در محدوده كوه  هاي كلن و دغرون ارسباران با مساحتي در حدود 200 هكتار است.
اين پرنده رابطه بسيار نزديكي به سياه خروس ا روپايي دارد و در جنگل‌هاي صنوبر (كاج اروپايي) روسيه شرقي و نيز قسمتهايي از شمال مغولستان و چين به سر مي‌برد. ظاهر اين پرنده مشابه سياه خروس اروپايي ولي كمي كوچكتر از آن است و دم كمي بلندتر و منقار كوچكتر و به طور قابل توجهي سياه‌تر است و نقاط سفيدرنگي در بالاي دم وبال دارد. ماده‌ها خاكستري‌ترند و قسمتهاي زيرتنه پولك‌دار است و نقاط سفيد رنگ بيشتري روي بالهايشان ديده مي‌شود. در غرب دور (Far west) اين دو نوع پرنده تداخل نژاد با هم داشته‌اند. در فصل جفتگيري، پرنده نر حرمي متشكل از سه يا چهار ماده دارد كه براي يك فصل توليدمثلي با آنهاست. پرنده ماده به طور متوسط 11 تخم مي  گذارد كه البته تنها با احتساب خوش  شانسي، سه يا چهار تا به جوجه مي  رسند.از عوامل تهديد انقراض‌ آن مي‌توان تخريب زيستگاه، حضور دام و انسان و سگ‌هاي گله را نام برد كه در اين زمينه بايد اقدامات حفاظتي بيشتر خصوصاً درباره آشيانه و جوجه‌هاي آنها صورت بگيرد.
http://www.shafaf.ir/fa/pages/?cid=37194

تاریخ ارسال: 1390/10/12
تعداد بازدید: 2504
ارسال نظر